Wanneer overtreden demonstranten de wet? Strafbare feiten, schade veroorzaken en de gevolgen daarvan

Ja, het is strafbaar om deel te nemen aan een demonstratie die door de burgemeester is verboden. Dit staat in artikel 11 van de demonstratiewet (Wet openbare manifestaties). Een demonstrant die toch deelneemt aan een verboden demonstratie kan daarvoor dus worden aangehouden, vervolgd en veroordeeld.  Omdat het gaat om de uitoefening van een grondrecht, is […]

Het gedrag van demonstranten is strafbaar als zij iets doen wat in de wet strafbaar is gesteld. Demonstranten moeten zich namelijk gewoon aan de wet houden. Als een demonstrant iets strafbaars doet, zoals iets vernielen (artikel 350 van het Wetboek van Strafrecht) of iemand beledigen (artikel 266 van diezelfde wet), dan kan die persoon daar een straf voor krijgen. 

Een demonstrant die deelneemt aan een vreedzame demonstratie die niet is aangemeld is daarvoor niet strafbaar, zolang de demonstrant tijdens die demonstratie zich niet gewelddadig gedrag gedraagt of andere strafbare dingen doet. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld. Als een demonstrant wel geweld gebruikt of andere strafbare dingen doet, dan kan die persoon wel worden veroordeeld voor (ook) het deelnemen aan een niet-aangemelde demonstratie.

Demonstranten zijn strafbaar als zij zich niet houden aan een beperking, verbod of beëindiging van een demonstratie. Dit staat in de demonstratiewet (artikel 11 lid 1 onderdeel b van de Wet openbare manifestaties om precies te zijn). 

Demonstreren is een grondrecht. Om die reden heeft de wetgever een demonstratiewet gemaakt die in alle Nederlandse gemeenten geldt (de Wet openbare manifestaties), waarin is aangegeven dat de overheid een demonstratie niet zomaar mag beperken: dit mag alleen als dat noodzakelijk is vanwege een van de drie beperkingsgronden (gezondheid, verkeer, wanordelijkheden).

Het is strafbaar als een demonstrant een bevoegd gegeven bevel van de politie niet opvolgt. Dit staat in artikel 184 van het Wetboek van Strafrecht. Maar dat politiebevel heeft wel een wettelijke basis nodig. 

In Nederland geldt een identificatieplicht voor iedereen van 14 jaren en ouder. De politie kan van iemand eisen (‘vorderen’) om een ID-bewijs te laten zien. Als die persoon dit weigert, dan is dat strafbaar. Dat staat in artikel 447e van het Wetboek van Strafrecht. Maar de politie mag alleen een identiteitsbewijs (ID) vorderen als daar een goede reden voor is. Bijvoorbeeld als de politie een redelijk vermoeden heeft dat de demonstrant geweld gaat plegen of ander strafbaar gedrag gaat vertonen. Dit staat in artikel 8 van de Politiewet. 

Demonstranten moeten zich vreedzaam gedragen en mogen dus geen geweld gebruiken. Geweld gebruiken is strafbaar. Als een demonstrant geweld gebruikt, dan kan de demonstrant daarvoor tijdens of na afloop van de demonstratie worden aangehouden en een straf opgelegd krijgen door de rechter.

Demonstraties mogen schuren. Ze mogen ook provoceren of choqueren. Dit heeft een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) geoordeeld. Wel kunnen bepaalde uitingen tijdens een demonstratie strafbaar zijn, zoals het beledigen van een groep mensen, het aanzetten tot haat of het bedreigen van iemand. De officier van justitie (het Openbaar Ministerie) kan een demonstrant hiervoor laten aanhouden en vervolgen. 

Een demonstratie kan voor hinder zorgen. Dat moet tot op zekere hoogte worden getolereerd. Het is op zichzelf dan ook niet strafbaar om anderen tijdens een demonstratie te hinderen. Verder is een beetje hinder geen reden voor de overheid om de demonstratie te beperken.