Wanneer overtreden demonstranten de wet? Strafbare feiten, schade veroorzaken en de gevolgen daarvan

Is het strafbaar als een demonstrant anderen hindert?

Een demonstratie kan voor hinder zorgen. Dat moet tot op zekere hoogte worden getolereerd. Het is op zichzelf dan ook niet strafbaar om anderen tijdens een demonstratie te hinderen. Verder is een beetje hinder geen reden voor de overheid om de demonstratie te beperken.

Het ernstig hinderen van anderen kan soms wel strafbare vormen aannemen

Denk aan demonstranten die een beperking, verbod of beëindiging van de demonstratie overtreden met een demonstratie die ernstige hinder veroorzaakt. Een voorbeeld daarvan is als demonstranten een snelweg blokkeren, ook nadat de demonstratie op grond van de demonstratiewet terecht is beëindigd door de burgemeester. Demonstranten overtreden dan de demonstratiewet. Dat is strafbaar gesteld in artikel 11 van de Wet openbare manifestaties.

De rechten van anderen worden soms ook beschermd door strafwetten. Het recht op privacy is bijvoorbeeld beschermd door het verbod op stalking (artikel 285b van het Wetboek van Strafrecht). De godsdienstvrijheid is beschermd door bijvoorbeeld het verbod om een godsdienstige bijeenkomst onmogelijk te maken of te verstoren (artikelen 145 en 146 van het Wetboek van Strafrecht). Demonstranten moeten zich aan zulke strafwetten houden. Als zij dit niet doen, dan geldt als hoofdregel dat zij kunnen worden aangehouden en een straf opgelegd kunnen krijgen.

De overheid moet terughoudend zijn met het strafrechtelijk aanpakken van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat zij niet snel mag ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Nederlandse rechters oordelen daarom nog weleens dat als een demonstrant iets doet tijdens een demonstratie dat normaal gesproken strafbaar is, dat de bescherming van het demonstratierecht er dan voor zorgt dat er een lagere straf of geen straf wordt opgelegd, of zelfs dat het helemaal niet strafbaar is.

Het beperken, verbieden of beëindigen van een demonstratie omdat deze anderen hindert mag ook niet zomaar

De Nederlandse demonstratiewet (de Wet openbare manifestaties) noemt (maar) drie redenen op grond waarvan een burgemeester een demonstratie mag beperken of (als het echt niet anders kan) verbieden of beëindigen. Die drie redenen zijn: (1) om de gezondheid te beschermen, (2) in het belang van het verkeer of (3) om wanordelijkheden te voorkomen en te bestrijden. Als er alleen sprake is van een (lichte) verstoring van de openbare orde of een beetje (verkeers)hinder - dan is een van deze redenen (nog) niet aan de orde. Het moet gaan om ernstige vormen van hinder om zo’n beperking, verbod of beëindiging te kunnen geven.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: