Wanneer overtreden demonstranten de wet? Strafbare feiten, schade veroorzaken en de gevolgen daarvan

Is het strafbaar als een demonstrant zich niet houdt aan een beperking, verbod of beëindiging van een demonstratie?

Demonstranten zijn strafbaar als zij zich niet houden aan een beperking, verbod of beëindiging van een demonstratie. Dit staat in de demonstratiewet (artikel 11 lid 1 onderdeel b van de Wet openbare manifestaties om precies te zijn). 

Dit betekent niet dat de politie demonstranten zomaar mag houden voor het niet opvolgen van een beperking, verbod of beëindiging. Volgens een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) moet de overheid terughoudend zijn met het strafrechtelijk aanhouden, vervolgen en veroordelen van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat ze dit niet zomaar mag doen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan.

Leidt het aanhouden van demonstranten tot het feitelijk beëindigen van de demonstratie (dus dat de politie de demonstratie geheel stopt), dan moet daar altijd een besluit van de burgemeester aan voorafgaan. Alleen de burgemeester mag namelijk bepalen dat een demonstratie moet worden beëindigd. Dit staat in de demonstratiewet (artikel 7 van de Wet openbare manifestaties).

De rechter kan bovendien besluiten om geen straf op te leggen voor een overtreding van artikel 11 van de demonstratiewet als een demonstrant zich vreedzaam heeft gedragen tijdens de demonstratie. 

De demonstrant wordt dan wel schuldig verklaard voor het overtreden van de beperking, het verbod of de beëindiging, maar krijgt daarvoor geen straf zoals een geldboete. Dit kan de rechter besluiten op basis van artikel 9a van het Wetboek van Strafrecht.

Deze rechterlijke uitspraak uit 2021 over een demonstrant die zich niet houdt aan een door de burgemeester opgelegde regel (voorschrift/beperking) bij de demonstratie.

Deze rechterlijke uitspraak uit 2023 over een demonstrant die zich niet houdt aan de opdracht van de burgemeester om de demonstratie te beëindigen.

Het artikel De strafrechtelijke grenzen van het demonstratierecht.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: