Is het strafbaar als een demonstrant zich niet houdt aan een beperking, verbod of beëindiging van een demonstratie?

Demonstranten zijn strafbaar als zij zich niet houden aan een beperking, verbod of beëindiging van een demonstratie. Dit staat in de demonstratiewet (artikel 11 lid 1 onderdeel b van de Wet openbare manifestaties om precies te zijn). Demonstranten kunnen op grond van dit artikel worden aangehouden, vervolgd en veroordeeld.

Omdat het gaat om de uitoefening van een grondrecht, is het belangrijk dat dit strafrechtelijk optreden wel proportioneel is.

Het opleggen van een strafrechtelijk sanctie vereist volgens de Europese rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) een bijzondere rechtvaardiging. Het niet houden aan een beperking, verbod of beëindiging zou dus niet automatisch moeten leiden tot het opleggen van een straf.

Leidt het aanhouden van demonstranten tot het feitelijk beëindigen van de demonstratie (dus dat de politie de demonstratie geheel stopt), dan moet daar altijd een besluit van de burgemeester aan voorafgaan. Alleen de burgemeester mag namelijk bepalen dat een demonstratie moet worden beëindigd. Dit staat in de demonstratiewet (artikel 7 van de Wet openbare manifestaties).

Deze rechterlijke uitspraak uit 2021 over een demonstrant die zich niet houdt aan een door de burgemeester opgelegde regel (voorschrift/beperking) bij de demonstratie.

Deze rechterlijke uitspraak uit 2023 over een demonstrant die zich niet houdt aan de opdracht van de burgemeester om de demonstratie te beëindigen.

Het artikel De strafrechtelijke grenzen van het demonstratierecht.