Wanneer kan een demonstratie worden verboden? De uitzonderlijke gevallen waarin een verbod of beëindiging is toegestaan

Kan een demonstratie (vooraf) worden verboden of beëindigd vanwege de inhoud van de demonstratie?

Een demonstratie mag niet worden verboden of beëindigd vanwege de boodschap ervan. De demonstratiewet bepaalt dat de burgemeester zich niet mag bemoeien met de inhoud van de demonstratie (artikel 5 lid 3 van de Wet openbare manifestaties). Ook niet als de boodschap heftige of gewelddadige reacties oproept, en zelfs niet als demonstranten iets strafbaars (willen) zeggen. De burgemeester mag een demonstratie dus niet verbieden of beëindigen omdat demonstranten discriminerende dingen (willen) zeggen of op een spandoek (willen) zetten.

Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft geoordeeld dat er in de samenleving ook ruimte moet zijn voor uitingen die anderen kunnen kwetsen en choqueren. Meningen waar veel mensen het niet mee eens zijn worden dus ook beschermd door het demonstratierecht. 

Demonstranten mogen geen strafbare dingen zeggen of tonen. Zij moeten zich aan de wet houden

In de wet zijn sommige uitingen strafbaar gesteld, zoals opruien, haatzaaien en bedreigen (zie de artikelen 131, 137d en 285 van het Wetboek van Strafrecht). Als een demonstrant zich hieraan schuldig maakt, kan die hiervoor worden aangehouden en een straf opgelegd krijgen. 

De overheid moet terughoudend zijn met het strafrechtelijk aanpakken van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat zij niet snel mag ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Nederlandse rechters oordelen daarom nog weleens dat als een demonstrant iets zegt of doet tijdens een demonstratie dat normaal gesproken strafbaar is, dat de bescherming van het demonstratierecht er dan voor zorgt dat er een lagere straf of geen straf wordt opgelegd, of zelfs dat het helemaal niet strafbaar is.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: