Wanneer kan een demonstratie worden beperkt? De regels die bij een demonstratie kunnen worden gesteld

Mag de politie een demonstrant langere tijd vasthouden (bestuurlijke ophouding)?

Een demonstrant die iets strafbaars doet tijdens een demonstratie kan worden aangehouden door de politie. Daarna kan de politie de demonstrant overbrengen naar het politiebureau, waar die kan worden verhoord. Bij demonstraties is het belangrijk dat de politie terughoudend is met het aanhouden van demonstranten en met het overbrengen van demonstranten naar een politiebureau om daar te worden verhoord. Dit betekent dat de politie niet snel moet ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Als de burgemeester een demonstratie beëindigt, maar de demonstranten stoppen daarna niet met hun demonstratie, dan kan de burgemeester de demonstranten alleen in heel bijzondere gevallen gedwongen laten verplaatsen door de politie (bijvoorbeeld in bussen) naar een andere plaats en hen daar langer laten vasthouden om ervoor te zorgen dat de demonstranten niet verder kunnen demonstreren. Dit wordt ‘bestuurlijke ophouding’ genoemd.

Voorwaarden voor het verplaatsen van demonstranten

Het verplaatsen van de demonstranten is alleen toegestaan als er is voldaan aan (in elk geval) deze voorwaarden:

  1. de burgemeester heeft de demonstratie beëindigt omdat dit noodzakelijk was om de redenen uit de demonstratiewet (verkeer, gezondheid, wanordelijkheden);
  2. de demonstranten stoppen niet met de demonstratie en gaan niet weg;
  3. a. de de demonstranten doen ernstige strafbare dingen; of
    b. de demonstranten zorgen voor hele gevaarlijke situaties; of
    c. de burgemeester verwacht dat die dingen (3a of 3b) gaan gebeuren;
  4. de burgemeester geeft een noodbevel waarin bijvoorbeeld staat dat demonstranten weg moeten gaan en de demonstranten volgen dit noodbevel niet op.

Als er is voldaan aan deze vier voorwaarden, dan kan de burgemeester de demonstranten gedwongen laten verplaatsen door de politie.

Voorwaarden voor het vasthouden op een andere plaats

Als de burgemeester de demonstranten niet alleen wil verplaatsen, maar na het verplaatsen ook nog op een andere plaats langer wil vasthouden, dan zijn er nog meer voorwaarden waar de overheid aan moet voldoen. Al die voorwaarden staan in de wet (artikelen 154a en 176a van de Gemeentewet). Het gaat om veel en vergaande voorwaarden, onder andere:

  • de bestuurlijke ophouding (dat is het verplaatsen en het vervolgens vasthouden) mag in totaal niet langer dan 12 uren duren;
  • op de plaats waar de demonstranten worden vastgehouden moeten er toiletten zijn, er moet kunnen worden gebeld en er moet medische zorg worden geboden;
  • de demonstranten moeten tijdens de ophouding beroep kunnen aantekenen en een voorlopige voorziening kunnen aanvragen bij de rechter;
  • als het mogelijk is moet degene die een voorlopige voorziening aanvraagt nog tijdens de bestuurlijke ophouding worden gehoord.

Vanwege de vele en vergaande voorwaarden wordt bestuurlijke ophouding - waarbij demonstranten langere tijd worden vasthouden - in de praktijk bijna nooit toegepast. Volgens sommigen is dat omdat het een praktisch onwerkbare bevoegdheid is.

Het artikel ‘Bestuurlijke verplaatsing bij demonstraties’.

Het artikel 'Bestuurlijke vrijheidsbeneming bij rellen en demonstraties'.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: