Mag een demonstrant de wet overtreden?

Demonstranten moeten zich gewoon aan de wet houden. Als een demonstrant iets strafbaars doet (zoals iets vernielen of iemand beledigen) kan die persoon daar een straf voor krijgen.

Internationale verdragen bepalen dat een beperking van het demonstratierecht altijd noodzakelijk moet zijn.

Ook het opleggen van een straf aan een demonstrant is een beperking van het demonstratierecht. Daarom moet bij het bepalen van de straf worden meegewogen dat het bij een demonstrant gaat om iemand die gebruikmaakt van een fundamenteel recht. Een straf mag bijvoorbeeld niet zo zwaar zijn dat demonstranten daardoor worden ontmoedigd om in de toekomst nog te demonstreren.

Tegelijkertijd mag een straf – bijvoorbeeld wanneer een ernstig strafbaar feit is gepleegd – wel een afschrikwekkend effect hebben dat is gericht op het voorkomen dat zo'n strafbaar feit opnieuw plaatsvindt.

Het uitgangspunt in internationale verdragen is dat strafrechtelijk optreden tegen een demonstrant alleen kan als de demonstrant opzettelijk de dagelijkse gang van zaken ernstig verstoort.

Deze uitspraak waarin de rechter oordeelt dat Greenpeace-demonstranten die de Mijnbouwwet overtreden door een boorplatform op de Noordzee te bezetten, niet strafbaar zijn, gelet op de bescherming van het demonstratierecht.

S. Gerritse & B. Roorda, ‘Strafbaarheid van gedragingen van demonstranten’, hoofdstuk 5 rapport Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2021, p. 114-182.