Wanneer kan een demonstratie worden beperkt? De regels die bij een demonstratie kunnen worden gesteld

Mag een demonstratie worden beperkt op de inhoud?

De burgemeester mag zich bij een demonstratie niet bemoeien met de inhoud van de demonstratie. Dit staat in artikel 5 lid 3 van de Wet openbare manifestaties. Ook niet als de boodschap heftige of gewelddadige reacties oproept, en zelfs niet als demonstranten iets strafbaars (willen) zeggen. De burgemeester mag dus niet optreden tegen demonstranten die discriminerende dingen (willen) zeggen of op een spandoek (willen) zetten.

Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft geoordeeld dat er in de samenleving ruimte moet zijn voor uitingen die anderen kunnen kwetsen of choqueren. Meningen waar veel mensen het niet mee eens zijn worden dus ook beschermd door het demonstratierecht. 

Demonstranten mogen geen strafbare dingen zeggen of tonen. Zij moeten zich aan de wet houden. 

In de wet zijn sommige uitingen strafbaar gesteld, zoals opruien, haatzaaien en bedreigen (zie de artikelen 131, 137d en 285 van het Wetboek van Strafrecht). Als een demonstrant zich hier schuldig aan maakt, kan die hiervoor worden aangehouden en een straf opgelegd krijgen.

De overheid moet terughoudend zijn met het strafrechtelijk aanpakken van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat zij niet snel mag ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Nederlandse rechters oordelen daarom nog weleens dat als een demonstrant iets zegt of doet tijdens een demonstratie dat normaal gesproken strafbaar is, dat de bescherming van het demonstratierecht er dan voor zorgt dat er een lagere straf of geen straf wordt opgelegd, of zelfs dat het helemaal niet strafbaar is.

In 1995 heeft de Hoge Raad een demonstrant veroordeeld tot vier maanden gevangenisstraf voor het dragen van een hakenkruis op een rode armband, omdat de demonstrant daarmee de bedoeling had het gedachtegoed van het nationaalsocialisme uit te dragen. Deze rechterlijke uitspraak is niet openbaar toegankelijk, maar in deze rechterlijke uitspraak wordt hier wel naar verwezen.

Deze rechterlijke uitspraak uit 2018 waarin een demonstrant een gevangenisstraf krijgt opgelegd voor het zeggen van strafbare dingen.

Deze rechterlijke uitspraak uit 2019 waarin een demonstrant is veroordeeld tot een taakstraf voor opruiing en bedreiging.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: