Maakt het uit hoe je demonstreert? Optochten, blokkades en allerlei andere protestvormen

Mag je als demonstrant een plaats blokkeren of bezetten?

Een demonstratie in de vorm van een blokkade of bezetting veroorzaakt vaak veel overlast. Toch is het uitgangspunt dat blokkades of bezettingen vallen onder het recht om te demonstreren.

Dit betekent dat de overheid zo’n blokkade of bezetting alleen mag beperken of (als het echt niet anders kan) verbieden of beëindigen als de demonstratieregels dit toestaan.

Volgens die regels mag een demonstratie in de vorm van een blokkade of bezetting alleen worden beperkt als dit noodzakelijk is, bijvoorbeeld als het protest ernstige (verkeers)overlast of gevaarlijke situaties veroorzaakt. De demonstranten moeten zich houden aan de beperkingen die zijn opgelegd. Het is strafbaar als ze dat niet doen.

Demonstranten moeten zich daarnaast ook gewoon aan de wet houden. 

Het is in de wet bijvoorbeeld verboden om de snelweg te blokkeren of om een gebouw te bezetten tegen de wil van de eigenaar. Als demonstranten dit toch doen, dan geldt als hoofdregel dat zij kunnen worden aangehouden en een straf opgelegd krijgen.

De overheid moet terughoudend zijn met het strafrechtelijk aanpakken van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat zij niet snel mag ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Nederlandse rechters oordelen daarom nog weleens dat als een demonstrant iets doet tijdens een demonstratie dat normaal gesproken strafbaar is, dat de bescherming van het demonstratierecht er dan voor zorgt dat er een lagere straf of geen straf wordt opgelegd, of zelfs dat het helemaal niet strafbaar is.

Het artikel ‘De reikwijdte van het bijkans heilige demonstratierecht’ (paragraaf 4.1.1).

Deze blog over snelwegblokkades door klimaatdemonstranten: N.J.L. Swart, 'Climate activism on the motorway. Blockades and the right to protest in the Netherlands', 14 september 2023, www.openbareorde.nl.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: