Maakt het uit waar en wanneer je demonstreert? De locatie en tijd van een demonstratie

Mag je demonstreren op een snelweg of autoweg (zoals de A12 of N200)?

Een demonstratie op een snelweg of autoweg veroorzaakt vaak veel overlast, bijvoorbeeld voor het verkeer. Toch is het uitgangspunt dat zo’n actie (ook wel een blokkadeactie) valt onder het recht om te demonstreren. Dit betekent dat de overheid zo’n blokkade alleen mag beperken of (als het echt niet anders kan) verbieden als de demonstratiewet dit toestaan. 

Volgens die wet mag een demonstratie in de vorm van een blokkade alleen worden beperkt als dit noodzakelijk is, bijvoorbeeld als het protest ernstige (verkeers)overlast of gevaarlijke (verkeers)situaties veroorzaakt. De demonstranten moeten zich houden aan de beperkingen die zijn opgelegd. Het is strafbaar als ze dat niet doen.

Demonstranten moeten zich daarnaast ook gewoon aan de (straf)wet houden. Het is bijvoorbeeld verboden om op de snelweg te lopen of deze te blokkeren. Als demonstranten dit toch doen, dan geldt als hoofdregel dat zij kunnen worden aangehouden en bestraft.  

De overheid moet terughoudend zijn met het strafrechtelijk aanpakken van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat zij niet snel mag ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Nederlandse rechters oordelen daarom nog weleens dat als een demonstrant iets doet tijdens een demonstratie dat normaal gesproken strafbaar is, dat de bescherming van het demonstratierecht er dan voor zorgt dat er een lagere straf of geen straf wordt opgelegd, of zelfs dat het helemaal niet strafbaar is.

N.J.L. Swart, 'Climate activism on the motorway. Blockades and the right to protest in the Netherlands', 14 september 2023, www.openbareorde.nl.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: