Maakt het uit waar en wanneer je demonstreert? De locatie en tijd van een demonstratie

Mag je demonstreren op een station of (lucht)haven?

Het uitgangspunt is dat demonstranten zelf kiezen waar ze demonstreren. Ook op een treinstation, haven of vliegveld kan worden gedemonstreerd. 

De plaats van een demonstratie is van belang voor hoe daarmee kan worden omgegaan door de overheid

Op een treinstation, haven en vliegveld zijn er plaatsen die voor iedereen vrij bereikbaar zijn (we noemen dit ‘openbare plaatsen’). Voor die plaatsen gelden andere regels dan voor plaatsen op een treinstation, haven en vliegveld die niet zomaar vrij bereikbaar zijn voor iedereen en waarvoor iemand bijvoorbeeld eerst door een toegangspoortje moet. De regels voor demonstraties op openbare plaatsen staan in artikel 2 tot en met 7 van de demonstratiewet. De regels voor demonstraties op niet-openbare plaatsen staan in artikel 8 van de demonstratiewet. 

Van belang is dat een burgemeester bij een demonstratie op een niet-openbare plaats alleen tijdens de demonstratie kan optreden tegen demonstranten. Bij een demonstratie op een openbare plaats kan de burgemeester ook van tevoren optreden. 

Bij een demonstratie op een niet-openbare plaats kan de burgemeester daarnaast geen regels/voorschriften opleggen. De burgemeester kan de demonstratie alleen - als dat noodzakelijk is - beëindigen. Bij een demonstratie op een openbare plaats kan de burgemeester wel regels of voorschriften opleggen.

Nog een verschil is dat bij een demonstratie op een niet-openbare plaats de burgemeester maar op twee gronden mag optreden: om de gezondheid te beschermen en om wanordelijkheden tegen te gaan. Bij een demonstratie op een openbare plaats mag de burgemeester dit ook nog om een derde grond, namelijk in het belang van het verkeer.

Bij een demonstratie op een niet openbare plaats moet rekening worden gehouden met de eigenaar van het treinstation, de haven of het vliegveld. Als de eigenaar aangeeft dat de demonstranten moeten vertrekken en de demonstranten weigeren dit, dan kan dit betekenen dat de politie de demonstranten aanhoudt voor bijvoorbeeld huisvredebreuk of lokaalvredebreuk.

De overheid moet terughoudend zijn met het strafrechtelijk aanpakken van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat zij niet snel mag ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Nederlandse rechters oordelen daarom nog weleens dat als een demonstrant iets doet tijdens een demonstratie dat normaal gesproken strafbaar is, dat de bescherming van het demonstratierecht er dan voor zorgt dat er een lagere straf of geen straf wordt opgelegd, of zelfs dat het helemaal niet strafbaar is.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: