Wat mag mee bij een demonstratie? Spandoeken, fakkels, voertuigen en andere dingen waarmee wordt gedemonstreerd

Mag je (mogelijk kwetsende) symbolen of afbeeldingen (zoals een hakenkruis) gebruiken tijdens een demonstratie?

De demonstratiewet (artikel 5 lid 3 van de Wet openbare manifestaties) bepaalt dat de burgemeester zich niet mag bemoeien met de inhoud van de demonstratie. Ook niet als de boodschap heftige of gewelddadige reacties oproept, bijvoorbeeld als demonstranten een hakenkruis tonen. En zelfs niet als demonstranten iets strafbaars (willen) zeggen. 

Maar dit betekent niet dat demonstranten strafbare dingen mogen zeggen of tonen. 

Zij moeten zich aan de wet houden. Daarin zijn sommige uitingen strafbaar gesteld, zoals opruien, haatzaaien en bedreigen (zie de artikelen 131, 137d en 285 van het Wetboek van Strafrecht). Het tonen van een hakenkruis kan strafbaar zijn als de demonstrant daarmee het nazisme verheerlijkt. Ook is het bijvoorbeeld in de wet (artikel 435c van het Wetboek van Strafrecht) verboden om het Rode Kruis-embleem te tonen als je daar geen toestemming voor hebt. Een demonstrant die zich hier schuldig aan maakt kan worden aangehouden en een straf opgelegd krijgen. 

In 1995 heeft de Hoge Raad een demonstrant veroordeeld tot vier maanden gevangenisstraf voor het dragen van een hakenkruis op een rode armband, omdat de demonstrant daarmee de bedoeling had het gedachtegoed van het nationaalsocialisme uit te dragen. Deze rechterlijke uitspraak is niet openbaar toegankelijk, maar in deze rechterlijke uitspraak wordt hier wel naar verwezen.

De overheid moet terughoudend zijn met het strafrechtelijk aanpakken van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat zij niet snel mag ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Nederlandse rechters oordelen daarom nog weleens dat als een demonstrant iets zegt of doet tijdens een demonstratie dat normaal gesproken strafbaar is, dat de bescherming van het demonstratierecht er dan voor zorgt dat er een lagere straf of geen straf wordt opgelegd, of zelfs dat het helemaal niet strafbaar is.

Deze rechterlijke uitspraak waarin de rechter oordeelt dat de burgemeester het tonen van een hakenkruis bij een demonstratie niet mag verbieden.

Min of meer hetzelfde wordt ook geoordeeld in deze rechterlijke uitspraak.

Deze rechterlijke uitspraak waarin een demonstrant een gevangenisstraf krijgt opgelegd voor het zeggen van strafbare dingen.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: