Rechtspraak over demonstratierecht
Instantie
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
Soort zaak
hoger beroep
Rechtsgebied
Strafrechtelijk
Procespartijen
Activist Extinction Rebellion
ECLI
ECLI:NL:GHARL:2024:4342
Lees de volledige rechtspraak
28 juni 2024

Beplakken ramen en deuren Rabobank door Extinction Rebellion niet strafbaar

Het oordeel in het kort

De demonstratie waarbij de ramen en deuren van de Rabobank door Extinction rebellion zijn beplakt is niet strafbaar, omdat er geen sprake is van laakbaar gedrag. Het strafrechtelijk vervolgen van de demonstranten en hen laten overnachten in de cel levert een chilling effect op. Het demonstratierecht van demonstranten is ontoelaatbaar geschonden.

Wat zijn de feiten?

In 2022 vond er voor het kantoorgebouw van de Rabobank een demonstratie plaats van een groep actievoerders van Extinction Rebellion. Zij demonstreerden tegen het agrarisch beleid van de Rabobank, en reikten hierbij een petitie uit aan de Rabobank. De demonstratie verliep gemoedelijk, waarna de actievoerders omstreeks 16:00 uur zijn vertrokken.

Een deel van de actievoerders, waar de verdachte deel van uitmaakte, is rond 17:10 uur teruggekomen en heeft zonder toestemming met afwasbare lijm posters geplakt op de ramen en deuren van de Rabobank. Medewerkers van de Rabobank hebben de politie gealarmeerd, die daarop 17 actievoerders heeft aangehouden en heeft overgebracht naar het cellencomplex, waar zij een nacht blijven. De Rabobank doet aangifte van vernieling (artikel 350 Wetboek van Strafrecht). Voor het laten reinigen van de ramen maakt de Rabobank kosten.

De centrale vraag van deze rechtszaak:

Moet verdachte worden veroordeeld voor vernieling of staat het demonstratierecht daaraan in de weg?

Wat oordeelt de rechter?

De rechter oordeelt dat er geen sprake is van strafbaar gedrag, omdat de verdachte en haar medeverdachten geen laakbaar gedrag hebben laten zien. Strafrechtelijk optreden had achterwege moeten blijven.

De uitoefening van het demonstratierecht brengt een zekere mate van verstoring van het dagelijks leven met zich mee. Voor demonstraties die leiden tot schade hoeft geen sanctie te volgen als de demonstrant zelf geen gewelddadig of laakbaar gedrag laat zien. Er is pas sprake van laakbaar gedrag als demonstranten het dagelijks leven of de activiteiten van anderen ernstiger verstoren dan bij een normale uitoefening van het demonstratierecht.

Het met afwasbare behanglijm plakken van posters op ramen en deuren van de Rabobank is een verstoring van de dagelijkse gang van zaken, maar niet in een grotere mate dan bij een normale uitoefening van de demonstratievrijheid. De hinder is beperkt gebleven, omdat de posters eenvoudig te verwijderen waren. Ook leidde het tijdelijk onbruikbaar maken van de ramen en deuren niet tot een gevaarlijke situatie. Verder vindt de rechter het belangrijk dat er een direct verband bestaat tussen het doel van de demonstratie (milieuaspecten van het agrarisch beleid) en de (grote financiële) rol die Rabobank binnen dat agrarische veld speelt, en er sprake was van een actie binnen een breed maatschappelijk gedragen debat. Daarom is het volgens de rechter minder belangrijk dat de demonstranten het private eigendom van de Rabobank tijdelijk hebben aangetast.

Omdat de demonstranten volgens de rechter binnen de grenzen van het demonstratierecht hebben gehandeld, had er niet strafrechtelijk mogen worden ingegrepen. Door dit toch te doen is een ontoelaatbare inbreuk op het demonstratierecht gemaakt. Het hof ontslaat verdachte daarom van alle rechtsvervolging. Het vaststellen van de persoonsgegevens van de demonstranten had bovendien ook ter plekke gekund, zonder aanhouding en zonder dat demonstranten een nacht in de cel moesten verblijven. Ook van een noodzaak tot het boeien van de demonstranten is niet gebleken. Hiervan is een chilling effect uitgegaan.

Wat leert deze uitspraak ons?

Voor een demonstratie waarbij geen laakbaar gedrag wordt vertoond door demonstranten zou geen straf moeten volgen. Van laakbaar gedrag is pas sprake als er de verstoring van de dagelijkse gang van zaken ernstiger is dan bij een normale uitoefening van het demonstratierecht. Het wel strafrechtelijk vervolgen in zulke gevallen kan leiden tot een inbreuk van het demonstratierecht. Daarbij is het van belang dat er een chilling effect uit kan gaan van zulk optreden, waarmee demonstranten worden ontmoedigd om van het demonstratierecht gebruik te maken.

Rechtspraak

Meer recente uitspraken