Wanneer overtreden demonstranten de wet? Strafbare feiten, schade veroorzaken en de gevolgen daarvan

Wanneer is het gedrag van een demonstrant strafbaar?

Het gedrag van demonstranten is strafbaar als zij iets doen wat in de wet strafbaar is gesteld. Demonstranten moeten zich namelijk gewoon aan de wet houden. Als een demonstrant iets strafbaars doet, zoals iets vernielen (artikel 350 van het Wetboek van Strafrecht) of iemand beledigen (artikel 266 van diezelfde wet), dan kan die persoon daar een straf voor krijgen. 

Dit geldt niet alleen voor strafbare feiten die in het Wetboek van Strafrecht staan. Demonstranten moeten zich ook aan andere wetten houden. Demonstranten zijn volgens de demonstratiewet (artikel 11 van de Wet openbare manifestaties) bijvoorbeeld ook strafbaar als de burgemeester een beperking, verbod of beëindiging heeft opgelegd en zij zich hier niet aan houden.

Internationale verdragen bepalen dat een beperking van het demonstratierecht altijd noodzakelijk moet zijn. Het opleggen van een straf aan een demonstrant is een ernstige beperking van het demonstratierecht. De overheid moet hiermee terughoudend zijn. Dit betekent dat ze dit niet zomaar mag doen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan.

Om die reden oordeelt de Nederlandse rechter in sommige gevallen dat de bescherming van het demonstratierecht ervoor zorgt dat een demonstrant een lagere straf of helemaal geen straf krijgt opgelegd.

Vaak gaat het dan om niet hele ernstige strafbare feiten, zoals een bezetting. Als er sprake is van bijvoorbeeld vernieling krijgen demonstranten meestal wel een straf opgelegd. 

Heel soms oordeelt de rechter zelfs dat de demonstrant helemaal niet strafbaar is, ook al heeft de demonstrant iets gedaan dat normaal gesproken wel strafbaar is.

Deze uitspraak uit 2019 waarin de rechter oordeelt dat Greenpeace-demonstranten die de Mijnbouwwet overtreden door een boorplatform op de Noordzee te bezetten, niet strafbaar zijn, gelet op de bescherming van het demonstratierecht.

Het artikel De strafrechtelijke grenzen van het demonstratierecht.

S. Gerritse & B. Roorda, ‘Strafbaarheid van gedragingen van demonstranten’, hoofdstuk 5 rapport Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2021, p. 114-182.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: