Wat is de rol van de burgemeester bij een demonstratie?

De burgemeester heeft een hele belangrijke rol bij demonstraties. De burgemeester is als ‘hoeder van de rechtsstaat’ verantwoordelijk voor het eerbiedigen en waar nodig ook het beschermen en faciliteren van demonstraties. Daarom moet de burgemeester zich ervoor inzetten om de demonstratie zo goed als mogelijk te laten doorgaan. 

Demonstranten moeten hun demonstratie aanmelden bij de burgemeester, zodat de burgemeester goed zijn verantwoordelijkheden kan uitoefenen.

De burgemeester kan bij een demonstratie vooraf regels opleggen (beperkingen en voorschriften) of, als het echt niet anders kan, de demonstratie verbieden. Ook tijdens een demonstratie kan de burgemeester beperkend optreden door aanwijzingen te geven aan de demonstranten of, in een uiterst geval, door de demonstratie te beëindigen.

Al deze bevoegdheden, die in de artikelen 5-7 van de Nederlandse demonstratiewet (wetten.overheid.nl) staan, mag de burgemeester volgens artikel 2 (wetten.overheid.nl) van diezelfde wet slechts in drie gevallen inzetten. Namelijk als het noodzakelijk is om (a) de gezondheid te beschermen, (b) ernstige verkeerschaos tegen te gaan of (c) wanordelijkheden te voorkomen of te bestrijden.

Verder moet de burgemeester rekening houden met de volgende dingen:

1. De burgemeester mag zich niet met de inhoud van de demonstratie bemoeien. Dit staat in artikel 5 lid 3 van de demonstratiewet. De burgemeester mag demonstranten dus niet verbieden om bepaalde dingen te roepen of bepaalde symbolen en teksten op spandoeken te tonen. Ook niet als zij (misschien) strafbare dingen zeggen dit strafbaar is. Het is de taak van de officier van justitie (het Openbaar Ministerie) om op te treden tegen demonstranten die strafbare dingen zeggen of tonen. 
2. De burgemeester moet per demonstratie oordelen of er regels nodig zijn, en mag dus geen algemene (beleids)regels gebruiken die voor alle demonstraties in de gemeente gelden. Denk aan de regel op de gemeentewebsite dat demonstranten geen stokken mogen meenemen naar de demonstratie. 
3. De burgemeester moet zich (voor zover mogelijk) ervoor inspannen dat de demonstranten kunnen demonstreren op de plek waar ze willen demonstreren, zodat ze gezien en gehoord kunnen worden door datgene waartegen ze willen demonstreren. Dit heet het ‘zicht- en geluidscriterium’.