Wat moet en mag de overheid doen? De taak van de burgemeester, de politie en de officier van justitie

Wat is de rol van de politie bij een demonstratie?

De politie handelt onder het gezag van de burgemeester als het gaat om het beschermen, faciliteren en (als dat noodzakelijk is) beperken van de demonstratie. Zij kan niet zelf vooraf regels (beperkingen en voorschriften) of een verbod opleggen en ook niet tijdens een demonstratie aanwijzingen geven of de demonstratie beëindigen. Alleen de burgemeester kan dit doen. De politie heeft wel tot taak om de besluiten van de burgemeester uit te voeren.

De burgemeester besluit en de politie voert uit. Maar de burgemeester doet dit wel in overleg met de politie en wordt hierin ook geadviseerd door de politie.

De politie handelt onder het gezag van de officier van justitie (het Openbaar Ministerie) als het gaat om bijvoorbeeld het aanhouden van demonstranten die strafbare dingen doen of zeggen. Als de politie een demonstrant op heterdaad betrapt - dat betekent dat de demonstrant direct wordt betrapt tijdens het plegen van een strafbaar feit - dan mag de politie zelfstandig besluiten om de demonstrant aan te houden. Buiten heterdaad heeft de politie een bevel van de officier van justitie nodig om iemand aan te houden.

Als een demonstrant dingen zegt of laat zien die mogelijk strafbaar zijn, dan bepaalt de officier van justitie meestal of de politie de demonstrant moet aanhouden. Het kan gelet op de vrijheid van meningsuiting namelijk lastig zijn om te beoordelen of een uiting strafbaar is of niet. Bij uitingen die (mogelijk) discriminerend zijn, kan de officier van justitie de hulp inroepen van het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie (LECD) van het Openbaar Ministerie.

Bij demonstraties is het belangrijk dat de politie terughoudend is met het strafrechtelijk aanpakken van vreedzame demonstranten. Dit betekent dat zij niet snel mag ingrijpen, en al helemaal niet als een demonstrant niets ernstigs heeft gedaan. Een hoge rechter (het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft dit geoordeeld.

Nederlandse rechters oordelen daarom nog weleens dat als een demonstrant iets doet of zegt tijdens een demonstratie dat normaal gesproken strafbaar is, dat de bescherming van het demonstratierecht er dan voor zorgt dat er een lagere straf of geen straf wordt opgelegd, of zelfs dat het helemaal niet strafbaar is.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: