Naar de rechter? Juridische stappen die demonstranten, derden en autoriteiten kunnen zetten

Wat kan iemand doen die schade lijdt door een demonstratie of last heeft van een demonstratie?

Als mensen willen dat de overheid optreedt tegen een demonstratie, kunnen zij dit vragen aan de burgemeester. Bijvoorbeeld omdat ze er veel last van hebben (omwonenden) of omdat ze schade lijden door de demonstratie (bijvoorbeeld bij blokkadeacties). 

Daarnaast kunnen zij naar de rechter stappen. Zij kunnen naar de burgerlijke rechter voor een onrechtmatige daad, of naar de strafrechter als er sprake is van een strafbaar feit.

Onrechtmatige daad

Iemand die schade lijdt of dreigt te lijden door een demonstratie, bijvoorbeeld omdat de demonstranten spullen van diegene hebben kapotgemaakt of de ingang van diens bedrijf blokkeren, kan schadevergoeding vragen aan de demonstranten. Zie deze voorbeeldbrief voor het aansprakelijk stellen van iemand voor een onrechtmatige daad.

Als demonstranten geen schadevergoeding willen betalen, dan kan de persoon die schade heeft geleden aan de burgerlijke rechter vragen om te oordelen dat de demonstranten schadevergoeding moeten betalen. Degene die schade heeft geleden moet dan bewijzen dat dit komt doordat de demonstranten iets onrechtmatigs (in strijd met het recht) hebben gedaan en dat dit hen is te verwijten. We zeggen dan dat er sprake is van een onrechtmatige daad. Als dit is bewezen, dan kan de rechter de schadeveroorzaker veroordelen tot het betalen van schadevergoeding.

De rechter kan ook regels opleggen aan de demonstranten om schade te voorkomen of te verminderen. Demonstranten moeten zich aan die regels houden. Het zal niet snel gebeuren dat de rechter de hele demonstratie verbiedt of beëindigt, omdat dat wel een ernstige beperking is van het demonstratierecht.

Strafbaar gedrag 

Iemand die schade lijdt door een demonstratie kan soms ook aan de strafrechter vragen om een demonstrant te veroordelen tot het betalen van schadevergoeding. Dit kan als een demonstrant voor de strafrechter moet komen vanwege een strafbaar feit, bijvoorbeeld vernieling, waardoor die ander schade heeft geleden. 

Mensen kunnen aangifte doen bij de politie als demonstranten strafbare dingen doen. Bijvoorbeeld als demonstranten een bezettingsactie houden in een bedrijf en de directie heeft al een paar keer gezegd tegen de demonstranten dat zij wil dat de demonstranten weg gaan. Dat bedrijf zou dan bijvoorbeeld aangifte kunnen doen van huisvredebreuk. Dat is strafbaar gesteld in de wet (artikel 138a van het Wetboek van Strafrecht).

Naar aanleiding van de aangifte, of op eigen initiatief als de politie op het spoor komt van een strafbaar feit, kan de politie een onderzoek starten. Is er genoeg bewijs voor een strafbaar feit, dan stuurt de politie de zaak door naar het Openbaar Ministerie (OM). Het OM bepaalt of het de verdachte gaat vervolgen. Dat betekent dat de verdachte voor de officier van justitie of een rechter moet komen voor een straf.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: