Wanneer kan een demonstratie worden beperkt? De regels die bij een demonstratie kunnen worden gesteld

Wat moet er in een Wom-beschikking staan?

Als de burgemeester het noodzakelijk vindt om vanwege bijvoorbeeld dreigende wanordelijkheden van tevoren bij een demonstratie regels (ook wel beperkingen of voorschriften) op te leggen of de demonstratie zelfs te verbieden, dan doet de burgemeester dit in een Wom-beschikking. Dit wordt ook wel een Wom-besluit of Wom-brief genoemd. De burgemeester stuurt de Wom-beschikking aan degene die de demonstratie heeft aangemeld (de organisator).

Een Wom-beschikking is dus de brief waarin de regels die de burgemeester (van tevoren) aan de demonstratie verbindt, worden bekendgemaakt aan de organisator van de demonstratie.

Een burgemeester kan tijdens een demonstratie als het noodzakelijk is ook beperkend optreden door aanwijzingen te geven of door (als het echt niet anders kan) de demonstratie te beëindigen. Meestal gebeurt dit mondeling, maar ook dit kan de burgemeester schriftelijk doen in een Wom-beschikking.

Deze onderwerpen moeten in ieder geval in een Wom-beschikking zijn opgenomen:

  1. Het bewijs van ontvangst van de kennisgeving. Als de burgemeester nog geen bewijs van ontvangst van de kennisgeving heeft opgestuurd aan degene die de demonstratie heeft aangemeld, dan is het verstandig dat de burgemeester in het besluit zet dat de kennisgeving goed is ontvangen. Ook herhaalt de burgemeester in ieder geval de datum, het tijdstip, de duur en de plaats van de demonstratie. 
  2. De wettelijke grondslag. Burgemeesters moeten in de Wom-beschikking motiveren op welke wettelijke voorschriften het besluit rust. Dit volgt uit het motiveringsbeginsel en staat in de wet, namelijk in artikel 3:47 lid 2 van de Algemene wet bestuursrecht. Bij demonstraties gaat het hier bijna altijd om in ieder geval de artikelen 2 en 5 van de Wet openbare manifestaties.
  3. De grondwettelijke en/of verdragsrechtelijke grondslag. Omdat het bij demonstreren gaat om een grondrecht is het verstandig als de burgemeester in de Wom-beschikking verwijst naar artikel 9 van de Grondwet en eventueel ook naar artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), waarin het demonstratierecht is opgeschreven. 
  4. De voorschriften of beperkingen of het verbod. De Wom-beschikking bevat in ieder geval de regels die de burgemeester de demonstratie oplegt. Het is belangrijk dat de burgemeester deze regels zo nauwkeurig mogelijk opschrijft, en per demonstratie en regel beoordeelt of de beperking echt noodzakelijk is. Daarbij moet de burgemeester voorkomen dat er een hele lijst aan (algemene) regels wordt opgelegd. Telkens moet worden nagegaan: is deze regel écht noodzakelijk? Ook mogen de beperkingen niet zien op de inhoud van de demonstratie, dat staat in artikel 5 lid 3 van de Wet openbare manifestaties.
  5. De onderbouwing en motivering van de beperking. Het is heel belangrijk dat de burgemeester uitgebreid toelicht waarom een bepaalde beperking nodig is.  Dit volgt uit het motiveringsbeginsel van artikel 3:46 en 3:47 Algemene wet bestuursrecht.. Licht de burgemeester niet of niet voldoende toe waarom de beperking nodig is, dan kan de rechter de burgemeester daarvoor later op de vingers tikken. 
  6. De rechtsmiddelenclausule. Een rechtsmiddelenclausule is een tekst, vaak onderaan de Wom-beschikking, waarin staat door wie, binnen welke termijn en bij welk orgaan bezwaar kan worden gemaakt tegen de Wom-beschikking. Op die manier maakt de burgemeester duidelijk dat er juridische stappen kunnen worden gezet om het besluit aan te vechten. Een Wom-beschikking moet een rechtsmiddelenclausule bevatten, dit volgt uit de wet (artikel 3:45 lid 2 Algemene wet bestuursrecht).

De Wom-beschikking moet zo snel mogelijk worden bekendgemaakt aan degene die de demonstratie heeft aangemeld, zodat deze de mogelijkheid heeft om juridische stappen te zetten tegen het besluit nog voordat de demonstratie begint.

Voorbeeld van een Wom-besluit

Geachte [organisator demonstratie],

Middels een kennisgeving meldt u dat u op [datum] een demonstratie wilt organiseren. Uw voornemen is om van [tijdstip] tot [tijdstip] uur met [x aantal] personen te demonstreren op/bij [plaats demonstratie]. 

Het demonstratierecht zoals neergelegd in artikel 9 van de Grondwet en artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) biedt u, en anderen, de mogelijkheid om te demonstreren. [eventueel toelichting beginselen demonstratierecht].

Gelet op de artikelen 2 en 5 van de Wet openbare manifestaties verbind ik [ter voorkoming van wanordelijkheden/ in het belang van het verkeer/ ter bescherming van de gezondheid] het volgende voorschrift aan uw demonstratie: [helder omschreven voorschrift]. 

Dit voorschrift leg ik aan uw demonstratie op omdat [uitgebreide onderbouwing noodzaak beperking in het licht van (een van) de beperkingsgronden]. 

Bent u het niet eens met dit besluit, dan kunt u binnen [termijn] na de verzenddatum van dit besluit een bezwaarschrift indienen bij mij, de burgemeester van de gemeente [naam gemeente]. Het bezwaarschrift moet ten minste uw naam en adres bevatten, de datum, een omschrijving van het besluit waartegen het bezwaar is gericht en de gronden van het bezwaar. Het is wenselijk om ook een kopie van dit besluit mee te zenden. Het bezwaarschrift dient u te sturen naar: [adres]. 

De indiener van het bezwaarschrift kan, als onverwijlde spoed dat – gelet op de betrokken belangen – vereist, eveneens een voorlopige voorziening vragen aan de voorzieningenrechter van de [adres rechtbank]. Voor het in behandeling nemen van een dergelijk verzoek is griffierecht aan de rechtbank verschuldigd. 

Hoogachtend.

Burgemeester van [gemeente].

[Handtekening].

In paragraaf 3 van dit artikel wordt uitgelegd wat er in een Wom-beschikking moet staan.

Zoek naar vragen, artikelen en rechtspraak: